Wstęp.
Wszystko, o  czym  będzie  poniżej, dotyczy  stosowanego  obecnie  powszechnie  „stroju temperowanego”, t. zn. następstwa  dźwięków  (a  dokładniej - odległości pomiędzy  nimi) z  jakim  mamy  do  czynienia  we  współczesnych  instrumentach  klawiszowych.


Wg  tego  stroju  są  oczywiście  zbudowane  wszystkie  inne  współczesne  instrumenty. W  tym  stroju, najmniejsza  odległość  pomiędzy  dźwiękami  to  „półton”  (pt), zaś  dwa sąsiednie  półtony  tworzą  „cały ton”  (ct).

Popatrzmy  jak  ten  strój  wygląda  na  klawiaturze :

 
 
 Nazwy  klawiszy (dźwięków), podane na dole rysunku, stosowane  są  w  zapisie  nutowym.
W  nauce  śpiewu  stosuje  się  nazwy  „solmizacyjne” :     c = do,    d = re,    e = mi,    f = fa,    g = sol,    a = la,    h = si

Pomiędzy  sąsiednimi  klawiszami  mamy  wspomniane  półtony.
Zauważmy, że  większość  półtonów  występuje  między  klawiszem  białym  i  czarnym, lub  czarnym  i  białym, a  tylko  w  dwóch  miejscach  między  dwoma  białymi  a  mianowicie  3-4 (e-f)  i  7-8 (h-c).
Wobec  tego  wspomniany  cały  ton  występuje  pomiędzy :     1-2, 2-3, 4-5, 5-6, 6-7  (są  to  sąsiednie  klawisze  białe)


oraz  12-23, 45-56, 56-67  (są  to  sąsiednie  klawisze  czarne)  a  także  23-4, 3-45, 67-8, 7-12  (ale  nie  są  to  klawisze  sąsiednie).

GAMY  -  TONACJE  - co  to  takiego ?

Gama  jest  to  następstwo  dźwięków  ułożonych  wg  stałego  schematu, zwanego „skalą”.
Wyróżniamy  2  rodzaje  skal  (gam) :   „durowe”  i  „mollowe”.
Mówi  się  też  tonacja  durowa, mollowa.

W  skali  durowej, idąc  w  górę  jak  po  schodach, kolejność  dźwięków  jest  następująca :
0 (dźwięk początkowy), ct, ct, pt, ct, ct, ct, pt  (ostatni  dźwięk  jest  powtórzeniem  początkowego, lecz  o  „oktawę”  wyżej).

Jak  łatwo  zauważyć, wg  tego  schematu  ułożone  są  białe  klawisze  c,d,e,f,g,a,h,c.
Tworzą  one  gamę  „C-dur”  (pełnej  nazwy  używa  się  m.in. w  tytułach  kompozycji, w  oznaczeniach  akordów  piszemy  samo  „C”, sama  zaś  litera  oznacza  dźwięk  początkowy  gamy).

W  skali  mollowej  „naturalnej”  (bo są jeszcze inne, ale to już „wyższa szkoła  jazdy”) idąc  w  górę, kolejność  dźwięków  jest  następująca :  0, ct, pt, ct, ct, pt, ct, ct.
Schematowi  temu  odpowiada  ciąg  białych  klawiszy  a,h,c,d,e,f,g,a.
Tworzą  one  gamę  „a-moll”  (w  oznaczeniach  akordów  piszemy  „a”, uwaga - w  literaturze  anglojęzycznej  piszą  „Am”).
Ponieważ  obie  te  gamy  „używają”  tylko  białych  klawiszy, to  stoją  one  razem  na szczycie  „koła”  i  nie  mają  „znaków  przykluczowych”  („krzyżyków”, „bemoli”).

Warto  zapamiętać  regułę, że  równoległa  skala  mollowa  (o  tych  samych  znakach  przykluczowych)  leży  o  3  półtony  niżej  od  skali  durowej  (patrz  „koło”  -  C, a, G e, i t.d.).

KRZYŻYK  -  BEMOL  -  co  to  takiego  i  skąd  się  wzięło ?

Krzyżyk  podwyższa  a  bemol  obniża  dany  dźwięk  (nutę  na  pięciolinii)  o  pół  tonu i  do  nazwy  dźwięku  podwyższonego  dodaje  się  „is”  (n.p.  g - gis)  a  do  obniżonego „es”  (n.p.  g - ges). Obowiązuje  tu  zasada, że  jeśli  linia  melodyczna  biegnie  w  gorę, to  stosujemy  krzyżyk  (n.p.  „c,dis,e”  a  nie  „c,es,e”, choć  dis  i  es  to  ten  sam  klawisz -  na  rysunku  klawiatury  oznaczony  23), jeśli  natomiast  biegnie  w  dół, to  stosujemy bemol  (n.p.  e,des,c  a  nie  e,cis,c, klawisz  „cis-des“  oznaczono  12).

Pierwszym  powodem  stosowania  krzyżyków  i  bemoli  jest  linia  melodyczna  jaką  wymyślił  kompozytor. Proste  melodie  -  zagrane  w  tonacji  C  -  nie  mają  tych  znaków
n.p. w  piosence  „Wlazł  kotek ...”  i  wielu  innych, ale  n.p. w  znanej  piosence „Czterdziestolatek” występują  i  krzyżyki  i  bemole.

Za  drugim  powodem  istnienia  tych  wszystkich  gam  też  stoją  kompozytorzy  a  dołączają  do  nich  wokaliści.

Kompozytorzy - bo  ich  ucho, wrażliwe  na  barwę dźwięków, mówi  im, że  dany  utwór  lepiej  brzmi  n.p. w  tonacji  As  niż  w  C.
Wokaliści - bo  rozpiętość  linii  melodycznej  nie  pasuje  do  rozpiętości  ich  głosu i kompozycję  trzeba  napisać  („transponować”)  n.p.  2  tony  niżej, lub  wyżej, czyli  w  innej tonacji  (gamie).


JAK  POWSTAJĄ  INNE  GAMY ?

Bardzo  prosto  -  trzeba  schemat  skali  durowej, lub  mollowej, zrealizować  poczynając od  wybranego  dźwięku. N.p.  w  skład  gamy  E-dur  wejdą  następujące  dźwięki :
e,fis,gis,a,h,cis,dis,e  (na  rysunku  klawiatury  fis=45, gis=56, cis=12, dis=23). Widzimy  tu  4  dźwięki  podwyższone  więc  w  tej  gamie  mamy  4  znaki  przykluczowe
(krzyżyki)  -  patrz  koło  kwintowe  poniżej.
Równoległa  gama  mollowa  cis-moll  składa  się  z  dźwięków :  cis,dis,e,fis,gis,a,h,cis, czyli  mamy tu  te  same  dźwięki  podwyższone  co  w  E-dur.

Rysunek  pokazany  poniżej  przedstawia  koło  gam  w  wersji  skróconej  (praktycznej). Idąc  bowiem  kwintami  w  górę  klawiatury, oprócz  pokazanych  gam  C,G,D,A,E,
H,Fis, możemy  tworzyć  dalsze  gamy  krzyżykowe  aż  do  12  znaków, a  mianowicie :  Cis,Gis,Dis,Ais,Eis,His  (ta  ostatnia  brzmi  identycznie  jak  C).

Idąc  zaś  kwintami  w  dół  klawiatury, oprócz  pokazanych  gam  F,B,Es,As,Des,Ges, możemy  tworzyć  dalsze  gamy  bemolowe  też  do  12  znaków, a  mianowicie :  Ces,Fes, Heses,Eses,Asas,Deses  (ta  ostatnia  też  brzmi  identycznie  jak  C).

Uwzględniając  jednak  fakt, że  co  do  jakości  brzmienia  fis=ges, cis=des, gis=as, dis=es, ais=b (winno  być  “hes”, ale  w  polskiej  literaturze  piszemy “b”), eis=f, his=c  i  dalej ces= h, fes=e, heses=a, eses=d, asas=g, deses=c, zrezygnowano  w  praktyce  z  używania gam  mających  ponad  6  znaków  przykluczowych.

Jak  takie  „koło”  zapamiętać ?
Albo nauczyć  się  go  jak  wierszyka, albo  zamknąć  oczy  i, widząc  klawiaturę, skakać po  niej  „kwintami”  w  górę  i  w  dół, pamiętając, że  równoległa  gama  mollowa  leży o „tercję  małą”  niżej  od  początku  gamy  durowej  (te  terminy  w  cudzysłowach  to „interwały”, o  których  trzeba  przeczytać  gdzieś  indziej), albo - moją  metodą - „kwinta w  górę, kwarta  w  dół, kwinta  w  górę, kwarta  w  dół  ...”  dla  gam  krzyżykowych  oraz „kwarta  w  górę, kwinta  w  dół, kwarta  w  górę, kwinta  w  dół,  ...”  dla  gam  bemolowych  (też  się  skacze, ale  nie  po  całej  klawiaturze).

TONACJA - co  to  takiego  i  czym  różni  się  od  gamy ?

Z  tego  co  powiedziano  powyżej  wynika, że  tonacja  to  coś  więcej  niż  gama. Opiera  się  na  dźwiękach  gamy, ale  dodatkowo  używa  wszystkich  innych  dźwięków,
jakie  kompozytor  uzna  za  stosowne.

 

 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

Google AdSense

Google AdSense (2)

Rozmowy On-line (ShoutBox)

Musisz być zalogowany by móc pisać

Ostatnio na forum

Więcej tematów »

Prywatne Wiadomości

Nie jesteś zalogowany.

Aktualna wycena

 

Wspieraj finansowo nasz Serwis.

Nowi Użytkownicy

  • mattilde45
  • elektron2010
  • asiaroman7
  • krzywy39
  • martynka591

Użytkownicy On-line

Odwiedza nas 20 gości oraz 1 użytkownik.

  • mattilde45
SPRZEDAM GRAMSAM.PL